 |
 |
| boeken | publicaties | interviews | pers | cv | contact |
 |
Als vakantieliefde serieus wordt: multi-culti liefde (NRC Handelsblad: 11-6-2005) Internet en sms hebben het karakter van vakantieliefde veranderd. Stine Jensen over moderne Europees-Turkse liefdesbetrekkingen Zomer 2004. De zesendertigjarige hoogopgeleide Lene gaat voor het eerst op vakantie naar Turkije. Ze is niet echt een strandtype, noch een feestbeest, maar ze heeft behoefte aan verandering. Een van haar vriendinnen werkt voor een reisbureau en samen boeken ze een all-in vakantie naar de westkust van Turkije, Antalya. Aan de Turkse Rivièra ontspannen de twee vrouwen zich. Ze genieten van het strand, de zon en de zee, en sluiten iedere dag af met een heerlijke Turkse maaltijd in een uitstekend restaurant. Tijdens een van die lange zomeravonden besteedt een Turkse ober bijzonder veel aandacht aan hun tafel. ,,Het was liefde op het eerste gezicht'', zal Lene later tegen haar vrienden zeggen. ,,Toen we elkaar aankeken sloeg de vlam van de pan in de maag.'' Ahmet, de vijfentwintigjarige ober, spreekt geen woord Duits, en het Turks van Lene beperkt zich tot het bestellen van een kop koffie. Maar de chemie is er en ze delen de non-verbale taal. Ahmet maakt Lene het hof zoals een Europeaan dat nog nooit heeft gedaan: hij geeft haar cadeaus, zoals een zijden rok en een armband, en vertelt haar steeds opnieuw hoe mooi ze is in haar ogen een grandioze kunst van de oosterse hofmakerij. Lene is, voor het eerst in haar leven, optimaal gelukkig en dolverliefd. De reacties uit haar directe omgeving, variëren van een hongerig enthousiasme naar het vervolg van deze zomerse liefde (,,geweeeeeeldig, laat je lekker in de watten leggen'' en ,,kijken wat-ie morgen weer voor acties heeft'') tot ,,wees wel een beetje voorzichtig'', ,,pas maar op dat je niet straks met een hoofddoekje thuiskomt'', ,,aan de kust van Antalya komen oudere vrouwen erotisch aan hun trekken, sekstoerisme noemen we dat'' en ,,die wil natuurlijk een verblijfsvergunning''. Toegegeven, de vooroordelen, ze heeft ze zelf ook. Die trouwring doen ze af en toeristen zijn hun prooi, zo spookt het door haar hoofd. Maar ze kent ook haar theoretische klassiekers. Zijn haar angstvisioenen een teken van nuchtere verstandigheid of maakt ze zich schuldig aan `oriëntalisme', de term die Edward Said bedacht voor het westerse discours in zijn studie Orientalism (1978), waarin de Oriënt (en de Islam) vaak wordt voorgesteld als één homogene identiteit? Als de vakantie voorbij is, gaat Lene met pijn in haar hart terug naar Europa. Ogh, vakantieliefde. Ze kent het concept uit de boekjes en van films als Costa en Snow Fever. Je gaat naar een oord dat Alanya, Ibiza, Antalya, Costa del Sol of Kos heet, je bent vrij van verplichtingen en laat je hoofd op hol brengen door iemand die Julio, Jesús, Fernando of Antonio heet en als barman in een discotheek of als ober in een restaurant werkt. Zoiets. Een beetje `zout op je huid', zoals in Benoîte Groults roman Zout op mijn huid, over de hartstochtelijke erotische verhouding tussen een intellectuele Parisienne en een Bretonse visser, en daarna weer naar huis. Daar eindigt het, als je de grens weer passeert. Zo gaat dat, volgens de boekjes, volgens de films. Maar dat was in het pre-sms, pre-internet, pre-Easyjet tijdperk. Liefdesrelaties zijn veranderd in het digitale tijdperk. Had je vroeger een vriend (full-time boyfriend) of een man, was je single en zocht je een partner of single en zocht je geen partner, nu is er de freelove friend of de sometimes boyfriend: je bent single én je hebt soms vriendjes. Die vriendjes hoeven niet bij je om de hoek te wonen. Ze komen af en toe de stad binnenwaaien waar je woont, of jij waait hun kant op, naar Londen, Barcelona of Helsinki. Er is geen enkele reden om je vakantieliefje meteen uit je geheugen te wissen. Liefde is grenzelozer geworden. Al naargelang je budget, je beltegoed of je ADSL-aansluiting kunnen vakantieliefdes eindeloos gerekt worden. NIEUW RECORD Gelet op het groeiende aantal toeristen, kunnen Turks-Europese vakantieliefdes alleen maar toenemen. Badplaatsen aan de Turkse westkust als Antalya, Alanya en Bodrum vormen goedkopere alternatieven voor Spanje of Griekenland. In 2004 deed bijvoorbeeld een record aantal Nederlanders, negenhonderdduizend in totaal, Turkije als vakantiebestemming aan. Lene koopt na haar vakantie een Turks woordenboek, schrijft zich in voor een cursus Turks voor beginners. Ze droomt over een toekomst met Ahmet. Ze droomt, en droomt, totdat een van haar vrienden aan haar vraagt: ,,Zeg, heb je wel de zwarte lijst gecheckt?'' De zwarte lijst? De zwarte lijst! Er zijn diverse websites waarop je verslagen van Turks-Europese (vakantie)liefdes kunt lezen, niet alleen in Duitsland, maar ook in Nederland. Via informatieve websites over Turkije, zoals www.lokum.nl en www.seni-seviyorum.nl, kun je doorklikken naar `liefde'. Daar kun je kiezen uit `positieve' of `negatieve' verhalen van vrouwen of (een paar) positieve ervaringen van mannen. De negatieve verhalen zijn vrijwel allemaal door Nederlandse vrouwen geschreven en hebben koppen als `hij was mijn grootste nachtmerrie' of `hij bleek getrouwd'. Positieve ervaringen krijgen titels mee als `echte liefde bestaat' of `Daphne is zo verliefd'. Voor Nederlandse vrouwen die een relatie met een Turkse man hebben, zijn er verschillende discussiegroepen opgericht waarbinnen ervaringen worden uitgewisseld: `Nederlandse vrouwen met Turkse mannen', `Nederlandse meiden met Turkse of Koerdische boys', `Turkse dingen', `Mixed couples' of `Married to a Foreigner'. In deze discussiegroepen wordt veel nuttige informatie uitgewisseld over visumaanvragen en procedurele kwesties. ,,Ben je van plan binnenkort te trouwen in Turkije, maar weet je niet welke papieren je nodig hebt? Een lijstje met wat je nodig hebt en een vertaling in het Turks voor je vriend.'' Ook luchten schrijfsters hun hart. Veel verhalen lijken op elkaar: vrouw gaat met vriendin op een zon-, zee- of strandvakantie naar Bodrum, Antalya, Alanya of Kusadasi. Daar wordt ze verliefd op een barman, diskjockey of ober. Terug in Nederland besluit ze terug te gaan naar Turkije, maar dit keer alleen. Er volgt een heerlijke vakantie, en dan nog een en nog een. De vakantieliefde begint op een relatie te lijken. Soms komt er een huwelijk van, en komen er kinderen. En soms gaat het mis, omdat ze ontdekt dat hij er andere vriendinnetjes op nahoudt of omdat hij in feite geld of een visum voor Nederland van haar wil. De sites bieden ook informatie over cursussen Turks via het internet (zie kader). Uit de websites schemert een zekere somberheid over de bestendigheid van deze liefdes door. Maar internet is, behalve een ontmoetingsplaats, ook een ingenieuze manier om met elkaar onzekerheden te delen en zelfs om iemand te controleren. Zij die twijfelen aan de oprechtheid van hun vriend schakelen hun virtuele netwerk in: en bovenal: de zwarte lijst. Met naam en toenaam vind je daar berichten als: ,,Kent iemand mijn Gökhan? Ik heb hem in een bar in Antalya ontmoet en ik vroeg me af of ik een rotte appel heb of niet.'' Hup, fotootje erbij met het verzoek aan alle potentiële liefjes van Gökhan om zich te melden. Men kan ook even kijken op de lijst met `zwarte namen'. Die bevat de namen van enkele beruchte `rotte appels', onder wie barmannen van Alanya, entertainers in Bodrum en discogangers in Antalya. Soms met een foto erbij. Zo nu en dan arriveert er een opgelucht berichtje voor de groep: ,,Gelukkig, die van mij staat er niet tussen.'' EUROPESE ANGSTGRENS Lene heeft die zwarte lijst voor de zekerheid bekeken en de naam Ahmet gegoogled op Turkse, Nederlandse, Engelse en Duitse websites. Want van de verhalen van Chantal, Jorien, Klaartje en andere meiden op de websites (,,ik had nog niet verteld dat hij me af en toe om geld vroeg ik gaf hem het maar'', ,,op een dag stond er een vrouw met twee kleine kindertjes op de stoep'', ,,ik hoorde weken niks van hem'') word je beslist niet vrolijk. De achterdocht voelt weliswaar akelig, maar ze wil voor geen goud dezelfde fout maken als Chantal, Jorien of Klaartje. Wel vraagt ze zich af of ze de angstbeelden zo sterk zou hebben gehad als Ahmet een Fransman was geweest, een Italiaan of een Spanjaard. Dat de angstgrens bij Turkije begint, is niet toevallig: Turkije is net iets meer `vreemd'. De Nederlandse journaliste Jessica Lutz, auteur van De Gouden Appel. Turkije tussen oost en west, was tien jaar lang getrouwd met een Turk en vertelde dat háár vader altijd had gezegd: ,,Je mag met iedereen trouwen, behalve met een Italiaan.'' De Italiaanse mannen hadden in de jaren tachtig in Europa een veel slechtere reputatie dan Turken. Ze stonden te boek als trouweloze latin lovers die uit waren op geld en hun vrouwen slecht behandelden. De verboden liefdesgrens is een stukje verder naar het oosten opgeschoven. De Turkse mannen hebben dat imago van de Italiaanse mannen overgenomen. NOOIT MAAGD Wat Lene echter niet weet, is dat Ahmet zich op hetzelfde moment ook achter zijn computerschermpje bevindt. Hij heeft in feite nog nooit een Nederlandse vrouw versierd. Nu surft hij op zijn beurt het internet af om meer te weten te komen over westerse vrouwen, in het bijzonder de Europese soort. Is het waar, zo vraagt hij aan vrienden, dat westerse vrouwen een lossere levensstijl hebben, nooit maagd zijn, geld hebben maar niet een serieuze kandidate voor het huwelijk zijn? Ahmet mag dan geen intellectueel zijn, ook hij aarzelt of beeld en werkelijkheid samenvallen. Is Lene een `typische' westerse vrouw? Ook voor zijn reflexieve conditie bestaat een naam: occidentalisme is de term die de filosoof Avishai Margalit bedacht voor het homogeniseren van het westen tot het centrum van onpuurheid, seks, individualisme, geld en immoraliteit. Lene en Ahmet. Misschien zijn ze op microniveau een test voor de toetreding van Turkije tot de Europese Unie. Immers, dezelfde twijfels en vragen over culturele, religieuze, geografische, politieke en sekseverschillen duiken op, bij henzelf én in hun omgeving. Soms zie je zelfs, dat de liefde tussen twee personen, een Turk en een Europeaan, direct gerelateerd wordt aan de Turkse onderhandelingen voor toetreding tot de Europese Unie. In de populaire Turkse soapserie Çocuklar duymasin (Laat de kinderen het niet horen), draait het om twee gezinnen: een zeer modern, rijk, geëmancipeerd gezin, en een traditioneel, armer gezin. Een van de kinderen van het minder bedeelde gezin, een Turks jongetje en beslist niet moeders mooiste, kijkt in een van de afleveringen met grote ogen naar een aantal mooie blonde Scandinavische vrouwen op de televisie. ,,Hier kan ik geen meisje krijgen. Maar zo'n meisje wil ik ook wel.'' ,,Dan moet je eerst aan de criteria van Kopenhagen voldoen,'' grapt zijn vader, die daarmee een rake observatie maakt. Lene en Ahmet zijn niet aan mijn verbeelding ontsproten; ze bestaan, allebei, en ik heb ze uitvoerig gesproken deze zomer over hun liefdesrelatie. Behalve Lene en Ahmet, sprak ik ook met andere Turks-Europese liefdes, onder meer met Jeroen en Hamide, John en Azra, Erik en Sevda, Mert en Suzanne, Patrick en Yildiz, Nihat en Jeanne, Tom en Sevilay, Ger en Elif en Ayça en Anton: hartverscheurende, opbeurende én ontroerende liefdesgeschiedenissen. De grenzen zijn nog niet open, maar een nieuwe generatie twintigers en dertigers ondervindt ze aan den lijve, flirt ermee, experimenteert, en tart ze. Cultuurverschillen en visumproblemen mogen dan politieke barrières opwerpen, vlinders in de buik kennen geen grenzen. Hoe het afliep met Lene en Ahmet? Dat laat ik, voor nu, aan uw verbeelding over. Het hangt er vanaf hoe u aankijkt tegen de relatie Turkije-EU, en natuurlijk, of u een optimist of een pessimist bent als het om de liefde gaat. FRUITIG TURKS: LIEFDESTAAL |