|
VU-medewerkster Stine Jensen schrijft boek over haar Turkse liefde Romance aan de Bosporus
'Het waait wel weer over' dachten vrienden en familie toen Stine Jensen verliefd werd op een Turk. Maar in de tijd van sms, e-mail en goedkope vliegtickets is een relatie in Istanbul goed vol te houden.
Door Welmoed Visser (Ad Valvas, 30 juni 2005)
Smoorverliefd worden op een Turkse man met wie je nauwelijks een woord kunt wisselen. Dat overkwam VU-literatuurwetenschapster en freelance journaliste Stine Jensen. Drie jaar lang al reist ze op en neer naar Istanbul. Ze ontdekte dat ze beslist niet de enige is. Honderden westerse vrouwen hebben een relatie met een Turkse man en een kleiner aantal - meest hoogopgeleide - Turkse vrouwen heeft een westerse man. "Dat aantal zal alleen maar toenemen", voorspelt Jensen; "er gaan jaarlijks negenhonderdduizend Nederlanders op vakantie naar Turkije en een deel van hen wordt onvermijdelijk verliefd." Over dit soort 'interculturele liefdesrelaties' schreef Jensen een boek: Turkse vlinders: Liefde tussen twee culturen. Natuurlijk werden mensen twintig jaar geleden ook wel eens verliefd tijdens hun vakantie: op de Oostenrijkse skileraar bijvoorbeeld, of de Spaanse barkeeper. Maar Jensen registreert dat vakantieliefdes definitief veranderden door e-mail, sms en goedkope vliegtickets. "Liefde is grenzelozer geworden. Je kunt makkelijk contact houden en af en toe bij elkaar langsgaan, waardoor het niet meer nodig is om je buitenlandse liefde na de vakantie uit je hoofd te zetten."
Latin lovers
Daarmee is niet gezegd dat de relaties ook gemakkelijker werden.
Integendeel. In haar boek beschrijft Jensen het getob en getwijfel dat onlosmakelijk hoort bij een interculturele relatie: de angst dat hij iemand anders heeft als jij in Nederland zit, dat zijn familie jou niet accepteert, dat hij je van je vrijheid zal beroven zodra je met hem trouwt. Jensen schrijft over haar eigen angsten en die van de vele gemengde stellen die ze sprak voor haar boek. Vaak blijkt het onderlinge onbegrip toch zo groot, dat de relaties spaak lopen. "Wat garandeert me dat het in mijn
geval anders zal lopen?", vraagt Jensen zich voortdurend af.
In de liefde begint de angstgrens bij Turkije, is Jensens stelling, net als bij de uitbreiding van de Europese Unie. "Vroeger stonden Italiaanse,
Spaanse en Franse mannen bekend als latin lovers, niet-monogame vrouwenversierders. Nu ligt die grens bij Turkije." Ze heeft zich vaak
afgevraagd of ze ook zo aan haar relatie met Ozan zou hebben getwijfeld als hij een Fransman was geweest, bekent ze. "Maar ik denk niet dat dat zo is." Dat Turkije een islamitisch land is, op de grens van Azië en Europa, maakt de liefde spannend, maar ook gevaarlijker. Horrorscenario's van opsluiting in een Turks bergdorp en eerwraak dringen zich onvermijdelijk af en toe op. Jensen vindt het interessant om te zien dat in de discussie over de Turkse toetreding tot de Europese Unie dezelfde thema's spelen als bij interculturele liefde in het klein. Bij beide is de positie van de vrouw een belangrijk breekpunt. "Het wel of niet dragen van een hoofddoek, de bewegingsvrijheid van vrouwen, de rol die vrouwen spelen in het veiligstellen van de familie-eer - uit al die onderwerpen blijkt dat vrouwen een veel belangrijker rol spelen als cultuurdraagsters dan de mannen", zegt ze. Ook in het taalgebruik over Turkije en de EU worden veel liefdesmetaforen
gebruikt, stelt Jensen: "Turkije houdt de EU aan het lijntje", "Turkije is
geen betrouwbare partner", "Europa wil alleen democratische vrijers".
Westerse mannen met een Turkse vrouw tobben heel wat minder af dan westerse vrouwen met een Turkse man, viel Jensen op. "Dat is natuurlijk ook logisch:
voor vrouwen is het een groot risico om met een Turkse man te trouwen, omdat ze zich daarmee binden aan een cultuur waarin vrouwen veel minder vrijheid hebben dan in hun eigen cultuur. Voor mannen speelt dat probleem veel minder."
Haremdame
In haar boek analyseert Jensen de bestaande cultuurbeelden die Turken en westerlingen van elkaar hebben. Aan de hand van voorbeelden uit boeken, soaps en films laat ze zien hoe we over en weer over elkaar denken. In het westen overheersen twee beelden van de oosterse vrouw: ze is een schaars geklede haremdame óf een in burka gehulde sloof. Westerse vrouwen worden in de Turkse cultuur daarentegen nog altijd gezien als ontrouw en (te) zelfstandig. "Je kunt beter een Russische trouwen. Voor haar ben je
een levensverzekering, dus zal zij bij je blijven, in tegenstelling tot een westerse vrouw", zegt een van de Turkse mannen in het boek.
Ook over mannen bestaan veel cultureel bepaalde beelden. Turkse mannen zijn warm en romantisch, goed in bed, maar bezitterig. Ze sluiten hun vrouwen het liefst op. Westerse mannen zijn opener en toleranter dan Turken, vinden Jensens Turkse vriendinnen met een Nederlands vriendje. Ze helpen in het
huishouden en laten je vrij. Maar het zijn ook weinig galante horken, die in restaurants ongegeneerd de rekening in tweeën delen. Radeloos vraagt een Turkse vriendin aan Jensen of ze denkt dat haar Nederlandse vriend wel van haar houdt. Hij vraagt nooit na waar zij is geweest. Zo weinig jaloezie, dat kan toch niet goed zijn in een relatie?
Prachtige stad
Maar er is natuurlijk niet alleen maar wederzijds onbegrip en angst. Jensen beschrijft in haar boek veel westerse vrouwen die zich nog
nooit zo gelukkig hebben gevoeld. Tot over hun oren verliefd op hun Turkse man, maar ook op het land, het eten, de warmte en de gastvrijheid. "Istanbul is zo'n prachtige, romantische stad - natuurlijk is mijn liefde
voor Ozan vermengd met een liefde voor het leven daar", zegt Jensen.
Haar leven in Istanbul bestaat voornamelijk uit op terrasjes zitten, een taalcursus volgen, met mensen praten en verliefd zijn. In Nederland mist Jensen regelmatig de Turkse warmte en gastvrijheid. Ze kan er dan ook niet bij dat Nederlandse studenten niet in de rij staan om in Istanbul te studeren. "Ik heb voor de VU een uitwisseling opgezet met de Bosporus-universiteit. Het is de beste, meest prestigieuze universiteit van Turkije, prachtig gelegen aan de Bosporus. Toch moeten we trekken om daar studenten naar toe te krijgen."
Open einde
En hoe reageert je omgeving als je tot over je oren verliefd wordt op een Turk? "De meeste van mijn vrienden dachten aanvankelijk: Dat waait vanzelf wel weer over" vertelt Jensen. "Als dat niet het geval blijkt, verwachten veel mensen in elk geval dat je een keuze maakt: of voor Turkije en je Turkse geliefde of voor Nederland. Want je kunt toch niet voor altijd heen en weer blijven pendelen? Maakt Jensen een keuze? Ze laat het in haar boek met opzet in het idden. Haar boek heeft een open einde. "Ik wil dat mensen zelf invullen hoe het afloopt tussen Ozan en mij. Het scenario dat je kiest, zegt veel over je eigen opvattingen", besluit ze. |
