Verliefd in Turkije
Vlinders kennen geen grenzen

Door Çilay Özdemir (SEN: augustus 2005)

Op vakantie in Turkije werd Stine Jensen (33) verliefd op Ozan. Van alle kanten werd ze gewaarschuwd: ‘Hij is alleen uit op je geld, jij bent zijn ticket naar Europa!' Maar ook Ozan had last van vooroordelen: over westerse vrouwen die je wel in bed, maar niet in het huwelijksbootje kunt krijgen. Over deze en andere stereotypen schreef Stine Jensen een boek, waarin ze de liefde tussen twee culturen onderzoekt.

Verliefd zijn - mits het beantwoord wordt - is het mooiste dat er is. Je voelt je aantrekkelijker, je bent energieker, liever voor mensen in je omgeving en leuker voor je collega's. Verliefde mensen zijn positieve mensen.

Maar soms wordt iemand verliefd op een man of vrouw in het buitenland en dat zorgt vaak voor heel veel problemen. Je telefoonrekening schiet omhoog, je moet extra verlofdagen opnemen om je geliefde te bezoeken en dan hebben we het nog niet eens over de vliegtickets en de verblijfkosten. Als het een verre minnaar betreft, krijg je ook te maken met vooroordelen: ‘Kijk maar uit, hij is alleen uit op je geld of op een ticket naar Europa.'

En dan zijn er ook nog autoriteiten, die willen verhinderen dat je elkaar ontmoet. Niet-EU burgers moeten een visum hebben en dat wordt alleen verstrekt als aan heel veel eisen wordt voldaan. Soms wordt het zelfs helemaal niet verstrekt.

Maar ondanks alle hindernissen kan het ook erg leuk zijn om verliefd te worden op een man in een land met een andere cultuur. Het overkwam journaliste Stine Jensen, die sinds drie jaar een lange-afstandsrelatie heeft met de Turkse Ozan. Over die relatie schreef ze een boek: Turkse Vlinders, Liefde tussen twee culturen . Hierin vertelt ze openhartig over de mooie, pijnlijke, vrolijke en verdrietige momenten met Ozan in Turkije. Ook interviewde ze andere gemengde paren, die genieten van de liefde en tegelijkertijd elkaars cultuur proberen te begrijpen.

Was je verrast dat er zoveel gemengde paren zijn?
‘Ja, maar ik vond het vooral fantastisch om te zien hoeveel andere mensen zoals ik er in Istanbul zijn. Ook in Nederland ontdekte ik dat veel mensen een interculturele relatie hebben. Op internet bestaan hele discussiegroepen van Nederlandse vrouwen, die iets hebben met een Turkse man. Ik ontmoette drie Turkse vrouwen, die hier voor een universitair uitwisselingsprogramma waren, en die allemaal verliefd zijn geworden op een Nederlandse man. Ik had niet verwacht zoveel westerse mannen met een Turkse vrouw te ontmoeten. Voor een Turkse vrouw is het toch moeilijker om een relatie met een niet-Turk te hebben. Wat mij opviel, is dat die stellen worstelden met de vraag waar ze uiteindelijk zouden gaan wonen.'

Weet jij zelf al het antwoord op die vraag?
‘Het is lastig, want ik heb leuk werk in Nederland en hij heeft leuk werk in Turkije. We zijn er nog niet over uit. Een groot struikelblok is, dat hij geen visum heeft gekregen voor een vakantie in Nederland. Dus hij kan niet eens komen kijken óf hij hier zou willen leven.'

In je boek is hij niet erg enthousiast over een leven in Nederland.
‘In het begin zeker niet. Mensen in mijn omgeving zeiden: “Pas maar op. Hij ziet jou als zijn ticket naar Europa.” Dat had ik zelf natuurlijk ook in mijn hoofd, ik heb ook last van vooroordelen. En er zijn wel degelijk Turkse mannen die maar al te graag uit hun moeilijke economische situatie willen vluchten. Maar dat wilde Ozan helemaal niet. We kregen juist het probleem dat hij níet wilde komen. Hij zei dat hij het eng vond, omdat hij de taal niet spreekt en niemand in Nederland kent. En toen hij uiteindelijk wel wilde, kreeg hij dus geen visum. In de gemengde liefde zijn dit heel moeilijke dingen. Soms lukt het gewoon niet om je man of vrouw hierheen te halen. Er zitten autoriteiten tussen, er zit politiek tussen. En het wordt alleen maar moeilijker. Die discussie over het migratiehuwelijk treft ook gemengde paren. Ozan heeft wel gezegd dat als we een kind zouden krijgen, hij het in Europa wil opvoeden. Dat heb ik van meer Turken gehoord. Ze vinden dat de opleidingsmogelijkheden in Europa beter zijn. In Turkije kan je je kind alleen een goede opleiding bieden als je heel goed verdient. Wat vind jij?'

Ja, dat is waar. Maar wordt een kind ook gelukkiger in het westen?
‘Dat vraag ik me ook af. Ook wat Ozan betreft. Hij vindt de Italianen al een stuk minder hartelijk en warm waren dan de Turken. Dus wat moet hij dan wel van de Nederlanders vinden? Dat zou mijn zorg zijn als Ozan naar Nederland komt. Hij is een heel warm en open persoon, hij legt heel graag contacten. Dat is in Nederland toch anders.'

Als ik jou zo hoor, dan denk ik dat jij liever naar Turkije wilt gaan.
‘Soms wel. Maar als ik daar ben mis ik sommige dingen hier. In Turkije kom ik in een emotionele snelkookpan terecht en daar weet ik niet altijd raad mee. Ik vind het ook moeilijk om er te werken als journalist. Mensen met wie je afgesproken hebt, komen of niet opdagen of veel te laat. Ik vind het moeilijk er te schrijven, me terug te trekken. Er is namelijk zoveel te leven.'

Dan kun je dit jaren blijven doen.
‘Zo doorgaan kan leuk zijn, omdat ik het mooie van de twee culturen blijf beleven. Maar ik ben 33 en dat betekent dat ik moet nadenken over kinderen. En bovendien wil ik samen meer delen dan alleen vakanties.'

Heb je voor jezelf een deadline gesteld?
‘Dat heeft Ozan gedaan. Hij wil graag kinderen, is ook 33 en wil geen oude vader worden. Dus wil hij niet te lang wachten met het stichten van een eigen gezin. Nu woont hij bij zijn ouders. Dat viel me erg op in Turkije: volwassen mannen en vrouwen die niet gehuwd zijn, wonen nog bij hun ouders. Eerst vond ik dat vreemd, maar ik heb begrepen dat het om financiële redenen is. En Ozan onderhoudt ook zijn familie.'

Gelden er in Turkije andere regels voor de liefde?
‘Ozan raakt me in het begin niet in het openbaar aan. Toen ik hem een keer midden op straat op zijn mond kuste, reageerde hij heel ongemakkelijk. Ik heb geleerd dat het tonen van lichamelijke genegenheid niet altijd kan waar anderen bij zijn. Het is uit respect dat hij me niet aanraakt, maar ik heb eraan moeten wennen. Ook aan de manier waarop jaloezie geuit wordt. Hij belde vaak naar Nederland en vroeg me waar ik was , met wie en wat ik deed. In het begin dacht ik: “Dat moet ik eigenlijk heel vervelend vinden als westerse vrouw, want ik ben gehecht aan mijn vrijheid.” Maar eigenlijk vond ik het soms ook best leuk, dat iemand zich zo om mij bekommerde. Later in onze relatie werd ik zelf ook jaloerser. Lastig, want ik heb van huis uit geleerd dat jaloezie een teken van zwakte en onzekerheid is en dat je het moet onderdrukken. Ozan begreep dat niet. Hij verwachtte van mij het soort claimende gedrag, dat hij gewend is van Turkse vrouwen.'

Claimen Nederlandse geliefden elkaar niet?
‘Natuurlijk wel. Maar het wordt anders geuit, meer onderhuids. Individuele vrijheid staat hier voorop, je moet elkaar de ruimte geven. Het is mij in Nederland nooit overkomen dat een man mij drie keer per dag belde: waar ben je, wat doe je en met wie?'

Nederlandse mannen zijn minder bezitterig.
‘Ja. Ik heb veel Turkse vrouwen met een Nederlandse vriend gesproken, die daarom heel gelukkig waren. Ze genoten van hun vrijheid. Maar op een gegeven moment gingen ze het bezitterige gedrag, dat ze van de Turkse man kennen, toch missen. Ze vroegen aan mij of hun vriend wel genoeg van ze hield en klaagden dat hij zo weinig romantische dingen deed. Ik op mijn beurt genoot van de romantiek van de Turkse liefde. Ik voelde me als een prinses. Ik hoefde nooit te betalen als we uit eten gingen. Je bent op en top vrouw in Turkije.'

Je hebt de Turkse liefdescode ontcijferd.
‘Ze zeggen wel dat de taal van de liefde universeel is, maar dat is niet zo. Tot in de slaapkamer gelden er codes en die verschillen per cultuur. Eén van de mooiste dingen van een gemengde liefde, is dat je die codes kunt overschrijden. Ik heb kennisgemaakt met Ozan, omdat hij me een roos stuurde. Dat had hij bij een Turks meisje niet gedaan. En ik had in Nederland geen roos aangenomen van een wildvreemde. Langzaam leer je elkaars codes kennen en begin je die van jezelf te herzien. Daarom leer je ook zoveel over jezelf.'

Was je Ozans eerste westerse vriendin?
‘Ja. Het is voor hem dus ook een zoektocht geweest. Hoe zou zijn familie reageren? Zijn die stereotypen over westerse vrouwen waar? Geld zat, makkelijk in bed te krijgen, nooit maagd, niet geschikt om een serieuze toekomst mee op te bouwen? “Wil zij mij of wil zij die exotische liefde?”, vroeg hij zich af. Ozan was ook niet zeker van zijn zaak.'

En hoe reageerde zijn familie?
‘Ik zag zijn familie nooit. Daar was ik heel onzeker over, totdat ik van anderen hetzelfde hoorde. Gemengde paren stellen de kennismaking soms jarenlang uit, omdat de Turkse familie na de ontmoeting direct een huwelijk verwacht. Daardoor ontstaat grote druk op het paar. Sommigen zijn ook bang voor de reactie van hun ouders. In mijn boek staan dramatische verhalen van Turkse vrouwen die een afwijzing van hun ouders vrezen.'

Ozan is ‘maar' een kapper is en jij bent een universitair geschoolde filosofe en literatuurwetenschapper. Is dat een probleem?
‘Die vraag wordt me wel vaker gesteld en dat vind ik raar. Omgekeerd is het toch ook volledig geaccepteerd: een man met een vrouw, die minder opgeleid is dan hij? Niemand vraagt aan die mannen of zij dat problematisch vinden. Maar tegen mij zegt iedereen: “Wat moet jij nou met een kapper? Kunnen jullie wel goede gesprekken voeren?” Maar ik heb vriendinnen met wie ik over boeken kan praten. Wat is er mis met downdating ? Het gaat bij liefde om de klik, om elkaar aanvullen, van elkaar houden om wie je bent. Ik val niet op domme mannen, laten we wel wezen. Maar Ozan is geen domme man, omdat hij geen intellectueel is.'

Waarom heb je Turkse Vlinders geschreven?
‘Ik wilde begrijpen waarom ik verliefd was geworden op deze man. Wat heeft hij me, dat ik bij Nederlandse mannen niet vind? Om antwoord te krijgen, ben ik met andere gemengde paren gaan praten over hun relaties. Tegelijkertijd liep de discussie over toetreding van Turkije tot de Europese Unie. “Turkije hoort niet bij Europa, omdat er te veel verschillen zijn tussen cultuur, religie, en de visie op de rol van de vrouw,” werd er gezegd. Hoort Turkije bij Europa of niet? Gemengde paren stellen zich eigenlijk dezelfde vraag. Passen we wel bij elkaar, met al onze cultuur-, religie- en sekseverschillen? Deze stellen en hun worstelingen vormen in het klein de discussie over Turkije in de EU.'

Uit: Turkse Vlinders van Stine Jensen