Bezield door het zwembad
Nicci French in de Maand van het Spannende Boek

Ook in het nieuwste boek van het schrijversduo Nicci Gerrard en Sean French is de hoofdpersoon een vrouw. `De vrouwelijke ervaring in deze turbulente tijd interesseert ons het meest.'

Ze wonen in een prachtig huis op het Engelse platteland. Het ligt verscholen in de bossen, enigszins afgezonderd van de bewoonde wereld. Als ik ze aantref, is Nicci Gerrard (1958) bezig het gras te sproeien; haar echtgenoot Sean French (1959) staat onkruid te wieden. Je zou, in deze vredige landelijke zonovergoten rust, nauwelijks vermoeden dat op deze plek de ideeën geboren worden voor de spannende misdaadromans van Nicci French, de naam waaronder het schrijversechtpaar gezamenlijk zes zeer succesvolle thrillers publiceerde. Wie goed om zich heen kijkt, herkent echter wel wat. Er is de idyllische tuin die lijkt op de bloeiende tuin waar een lijk wordt gevonden in hun debuut The Memory Game (1997), er is het afgezonderde landelijk gelegen huis zoals we dat kennen uit The Safe House (1998) en het naburige dorpje Hintlesham, dat je passeert op weg naar het huis, is een naam die valt in Beneath the Skin (2000). Ook de andere twee thrillers, de inmiddels verfilmde thriller Killing me Softly (1999) en The Red Room (2001), waarin een jonge psychologe een moord oplost, voeren ons van de stad naar Engelse plattelandsdorpjes.
Ter gelegenheid van de Maand van het Spannende Boek, dat als thema 'Zusters in het kwaad. Vrouwelijke auteurs & de misdaad' heeft, verschijnt, nog vóór de Engelse editie op de markt komt, de Nederlandse vertaling van hun nieuwste boek, Land of the Living , (onder de titel De bewoonde wereld). Hierin ontsnapt een jonge vrouw uit handen van een psychopaat. Ook schreef Nicci French speciaal voor het Nederlandse publiek het geschenkboekje Verlies. In deze novelle wordt een kind dood aangetroffen in een zwembad. De ouders verdenken elkaar van de moord op hun kind.
Nicci en Sean hebben vier kinderen én een zwembad in de tuin. “Ons zwembad heeft ons zeker geïnspireerd', vertelt Nicci, terwijl ze de sproeier uitzet en haar natte handen afdroogt. “De grootste angst die je als ouder hebt, is dat een van je kinderen sterft. Water is een van de meest voor de hand liggende manieren waarop de dood je kinderen te pakken kan krijgen. Ik had last van terugkerende nachtmerries waarin ik een van mijn kinderen op de bodem van een zwembad zag drijven.' Sean: “Verlies ontstond vanuit de vraag hoe het voelt om je kind te verliezen. We beginnen altijd vanuit een emotionele toestand, `hoe voelt het om', en gaan dan pas naar het verhaal. Killing me Softly werd gestuurd door de vraag: `hoe voelt het om obsessief verliefd te zijn?' En onze laatste roman, Land of the Living, ontstond vanuit de vraag: `hoe is het om als vrouw gevangen gehouden te worden door een onbekende man, om in het donker te zitten, opgesloten in je hoofd?'
Even later zitten we aan een ruime tafel in de tuin, met Engelse thee en aardbeien op tafel. Sean verontschuldigt zich voor zijn ouderwetse zonnehoedje. “We willen niet verbranden, zoals het Noorse koninklijke stel dat een interview in de tuin gaf.' Nicci schenkt prompt de thee voor His Royal Highness in. Een onderhoudend koppel zijn ze. Ze vullen elkaar soepel aan, troeven elkaars grapjes af, denken steeds hardop en gaan met elkaar in discussie.
De eigentijdse en realistische vrouwelijke personages zijn een van de elementen in het succes van een Nicci French. Ook jullie laatste roman, Land of the Living is in dit opzicht een 'typische' French. Waarom kiezen jullie steeds voor een vrouwelijk hoofdpersonage?
Nicci: “Ik denk omdat de vrouwelijke ervaring in deze turbulente tijd ons het meeste interesseert. Enerzijds ligt de toekomst voor vrouwen open. We hebben ons bevrijd van de onderdrukking, zijn assertief en mogen tegelijkertijd ook vrouwelijk zijn. Anderzijds is vrouw-zijn in veel opzichten een kwetsbare conditie. Vrouwen gaan nog altijd gebukt onder de dubbele binding: zij willen hun werk goed doen, maar voelen zich ook verantwoordelijk als moeder. Altijd is er de innerlijke stem: doe ik het wel goed? Hoeveel bevestiging vrouwen ook krijgen van buitenaf, steeds moeten zij werken aan hun zelfvertrouwen. In Land of the Living twijfelt Abbie bijvoorbeeld steeds aan zichzelf. Waarom overkomt mij dit, vraagt ze zich af en ze probeert zich te verplaatsen in de gek die haar gevangen houdt.'
Sean: “Wij verplaatsen ons in háár, niet in hem. Van hem kom je nauwelijks iets te weten. Je kunt je trouwens afvragen of we verlost zouden zijn van de misdaad als we alle mannen tussen de 15 en 25 jaar naar een eiland zouden verbannen. Kijk bijvoorbeeld eens naar onze vier kinderen. Onze zoon stoeit en vecht graag. De meisjes niet. Ze slaan elkaar niet, maar ze kwellen elkaar wel, op andere, indirectere manieren. Zij sluiten elkaar buiten, ze fluisteren, roddelen. Wij richten ons in onze boeken op deze innerlijke wereld, net als veel andere vrouwelijke thrillerschrijvers.'
Engeland kent een opvallend hoog aantal goed verkopende vrouwelijke thrillerschrijvers, bijvoorbeeld Elizabeth George, Minette Walters, Ruth Rendell. Staat Nicci French in deze traditie?
Sean: “Het is opvallend hoe vrouwelijk het genre in Engeland is. Maar het is niet alleen iets van deze tijd. De Brontës schreven al over vrouwen die lijden onder een trauma. Misschien is de thriller een natuurlijke manier om deze traditie `vrouwenliteratuur' voort te zetten. Er is natuurlijk ook een typisch mannelijke misdaadtraditie, de `Philip Marlowes' zullen we maar zeggen. Er is een groot verschil in de wijze waarop vrouwen en mannen thrillers schrijven: vrouwen schrijven vaker over emoties.'
Nicci: “Ja, er is een verschil. Maar we willen ook van die hokjes af: er zijn altijd grenzen getrokken tussen damesproza en mannenliteratuur, met andere woorden, tussen pulp en serieuze literatuur voor mannen. Die grenzen zijn nu aan het vervagen en dat is met name goed voor vrouwelijke misdaadauteurs die nu eindelijk serieus worden genomen.'
Waarom kozen jullie, gegeven het verschil in waardering, ervoor om onder een vrouwelijke auteursnaam jullie boeken te publiceren?
Nicci: “Omdat de verteller in ons eerste boek een vrouw was. Het leek vanzelfsprekend. Wij benadrukten emoties, intimiteit, de innerlijke wereld. Bovendien wilden we maar één naam op de kaft, omdat de roman vanuit één stem is geschreven. Twee namen zou de eenheid verstoren, men zou zich gaan afvragen wie wat heeft geschreven.'
Sean: “We namen een zeker risico toen we voor een vrouwelijke auteursnaam kozen. Vergeet niet dat J.K. Rowling koos voor de `J.K.' in plaats van Joanne. Pas nadat ze succesvol werd, heeft ze haar identiteit bekendgemaakt. Dat geldt ook voor ons. Na de publicatie van onze tweede roman maakten we pas bekend dat we samen schreven. Tegenwoordig is het algemeen bekend, en lijkt het voor het leesplezier niets uit te maken. Dat vind ik een groot compliment.'
Behalve de Nicci French-thrillers, heeft Sean French veel gepubliceerd over de `mannelijke' ervaring, bijvoorbeeld in Fatherhood, een collectie verhalen over het vaderschap en in The Imaginary Monkey, een roman over een jongen die wordt afgewezen in de liefde. Toch zijn de mannelijke personages bij Nicci French vaak eenduidige slechteriken, de moordenaars.
Sean: “Ik zou onze boeken als een kritiek op mannelijkheid willen zien, niet als een bevestiging daarvan. Wij laten in onze boeken zien dat mannelijkheid een meewarige façade kan zijn. We hebben ooit een recensie gelezen van Beneath the Skin met als kop: `Waarom haat Nicci French mannen zo?' Die reactie komt misschien voort uit het feit dat we sommige verwachtingen bij het lezerspubliek frustreren. Mensen verwachten aan het einde van een boek een sterke man die de vrouw redt. In onze boeken neemt de heldin het heft steeds in handen. Ze realiseert zich dat ze niet op een man kan leunen. In Killing me Softly wordt Alice bijvoorbeeld wanhopig verliefd op Adam, een `typisch' sterke man, maar ze ontdekt dat haar beeld van hem niet klopt. Bij de verfilming van Killing me Softly hebben de makers jammer genoeg de verleiding van een klassieke mannelijke held die de vrouw op het laatste nippertje redt, niet kunnen weerstaan. Om deze reden hebben we zelf het filmscenario van Beneath the Skin geschreven.'
Nicci: “Onze boeken zijn niet alleen een kritiek op mannelijkheid, maar geven ook blijk van het bredere wantrouwen van instituties die nu eenmaal vaak door mannen worden vertegenwoordigd. In onze boeken vind je geen geniale politiemannen, dokters en psychiaters die vrouwen uit de brand helpen. De vrouw doet het zelf, met de middelen die zij tot haar beschikking heeft. In Land of the Living hebben we een dramatische fysieke slotscène, geheel in de traditie van de Griekse tragedie.'
Wat genre betreft wijkt Land of the Living, nog sterker dan de andere Nicci Frenches, af van de klassieke thriller. Waarom?
Sean: “Wij zijn niet geïnteresseerd in de simpele whodunits waarbij je als lezer klaar bent met het boek zodra je weet wie de moordenaar is. Wij willen meer. Wij willen dat het boek onder de huid gaat zitten, dat het verhaal je van binnen opvreet en doorleeft na de laatste bladzijde. Daarom heeft Verlies ook een open einde. Je vraagt je af hoe het deze familie verder zal gaan. Met Land of the Living wilden we de lezer die een murder mystery verwacht, verontrusten en verrassen. Je moet niet alleen uitvogelen wie het gedaan heeft, maar je ook afvragen waar het wat genre betreft naar toe gaat met dit boek.'
Nicci: “Het is verleidelijk om in de herhaling te vervallen als je eenmaal succesvol bent. Maar doelmatig formuleproza schrijven betekent een creatieve dood. De term `literaire thriller', die in Nederland wordt gebruikt, vind ik adequaat. Want we zijn niet alleen, zoals bij de thriller, plotdriven, maar ook, zoals bij de roman, characterdriven. Dat maakt het mogelijk ons te blijven vernieuwen. We willen binnen het thrillergenre de grenzen blijven verleggen.'
Jullie zijn vrij openhartig over jullie persoonlijke leven. Jullie hebben een webpagina waarop we alles te weten kunnen komen over de wijze waarop jullie elkaar ontmoetten, van jullie sterrenbeeld tot je favoriete drug (rode wijn). Een bewuste keuze?
Sean: “Die webpagina is een verschrikking voor ons.Toen Killing me Softly aan Frankrijk werd verkocht, heeft de uitgeverij gevraagd of ze een webpagina mocht maken. Wij gingen akkoord, maar realiseerden ons niet dat ze ook ons vroegere journalistieke werk daarop zouden zetten, waar een paar zeer openhartige stukken bij zitten. We waren ons totaal niet bewust van de technologie van het web. Iedereen leest het! Zo overkomt het ons regelmatig, of we nu naar Australië of Japan reizen, dat we de meest intieme vragen over ons liefdesleven krijgen. Echt kwalijk kan ik het de journalisten ook weer niet nemen. Want de waarheid is natuurlijk ook dat we ons persoonlijke leven uitvoerig verwerkt hebben in ons journalistieke werk. Ik heb twaalf jaar lang een column gehad en schreef voortdurend over mijzelf.'
Nicci: “Niet alleen de technologie van het web, maar ook de technologie van het boeken verkopen heeft schrijverslevens veranderd. Nicci French is een merk geworden. Dat lezers straks een Nicci French T-shirt kunnen kopen vind ik een beetje raar. Willen ze niet liever Tom Cruise op hun buik?! Ach, succes is mooi, maar ik vind het soms vervelend om alleen beoordeeld te worden op de vraag of je succes hebt of niet. Wij zijn mensen die schrijven, geen schrijvers. We are verbs, not nouns.'
Sean: “We zijn begonnen met de brainstorm voor een nieuwe Nicci French, en werken ook aan een bundel korte verhalen. Maar er zijn op dit moment ook andere boeken die onze aandacht vragen. Nicci is bezig met haar eerste soloroman.'
Nicci: “Net als Nicci French geef ik niets prijs totdat het af is. Zo hebben
Sean en ik het ook gedaan met ons eerste boek. We hebben in het diepste geheim gewerkt en pas toen het af was lieten we het resultaat aan anderen zien. Ik wil alleen maar kwijt dat het over een familie gaat en dat het een psychologische roman is, beslist geen thriller.
Sean werkt trouwens ook aan een roman. Ik heb hem naar Zweden moeten sturen – hij is half Zweeds – om hem aan het schrijven te zetten. Hij is een stuk minder gedisciplineerd dan ik.'
Sean: “Wij respecteren elkaars verschillende manier van werken. Er zijn maar weinig schrijvende koppels. Sommige stellen die we kennen hebben het geprobeerd, maar kregen slaande ruzie. Dat komt denk ik omdat schrijven je zo kwetsbaar maakt en je elkaars kritiek moet kunnen verdragen. Samen schrijven is moeilijker dan alleen schrijven. Samen schrijven is als klimmen. Aan de ene kant heb je de ander nodig, en is het prettig te weten dat die ander er is als vangnet. Aan de andere kant moet je de ander volledig kunnen vertrouwen. Maar als je dan eenmaal samen de top in zicht hebt en omziet naar de weg die je samen hebt afgelegd, is de bevrediging enorm.'

NRC Handelsblad van 31-05-2002, Pagina 21, CS, interview