Meisjes: nostalgisch stoer of armoedige retro? 

  Wat zij hebben, willen wij ook! En dus verscheen afgelopen zomer prompt The Great Big Glorious Book for Girls, de vrouwelijke pendant van The Dangerous Book for Boys. Van dat laatste boek gingen wereldwijd meer dan een miljoen exemplaren over de toonbank. Het verscheen in het Nederlands onder de titel Het Jongensboek, en de olijke bespiegelingen van oudere en jonge vaders met zonen buitelden over elkaar heen, onder meer van Jan Blokker, H.J.A. Hofland en Bart Jan Spruijt. Het Jongensboek zou behulpzaam zijn om vergeten klassieke mannelijke kennis en vaardigheden weer onder de knie te krijgen: kompasgebruik, vliegtuigjes vouwen, een waterbom, katapult of een batterij maken, vissen, pokeren, en artillerie.

            Twee vrouwen kopieerden de opzet van Het Jongenboek, en schreven een al even nostalgisch meisjeshandboek over vergeten vrouwelijke vaardigheden: basispassen van ballet, een knoop aannaaien, wenkbrauwen epileren, handpalm lezen, bloemen drogen, de perfecte picknick verzorgen. Anders dan bij Het Jongensboek, veerden oma's en moeders met dochters niet verrukt op. 'Mummy, is this a rip-off?' kopte The Observer en recensent Carole Cadawalladr serveerde het boek af als een handleiding 'om een jaren-vijftig huisvrouw' te worden. Op de website www.spiked-online.com schreef Emily Hill dat dit 'grote groteske boek voor meisjes' alleen nuttig was om een kampvuur mee aan te maken. Het boek maakte al het goede feministische werk ongedaan en spoorde meisjes aan om stereotiepe genderrollen op zich te nemen. En wat nu als een bevrijde vrouw het leuk vond om thuis te zitten en taartjes te bakken, sputterde een blogger nog tegen. Cadawalladr had daar het antwoord al op gegeven: 'Please. Iedereen - man of vrouw - moet weten hoe je een knoop aannaait, zoals je ook moeten leren om te koken. Maar om deze "meisjes"-activiteiten in één pakket te stoppen met hoofdstukken over pony's en make-up is voor niemand behulpzaam.'

Dat kunnen wij beter, dachten twee andere vrouwen op hun beurt. The Daring Book for Girls (in augustus 2008 op de Nederlandse markt als Het Meisjesboek) is nostalgia lit voor meisjes wier moeders en oma's twee feministische revoluties meegemaakt hebben. Het omslag van het boek is lichtblauw en dat is symbolisch: wat de jongens kunnen, kunnen wij ook! In het boek staat alles wat een meisje met een 'independent spirit and a nose for trouble' moet kunnen: karate, gereedschapsgebruik (boor, veiligheidsbril, elektrische zaag), salarisonderhandelingen, spreken in het openbaar, beleggen, een beetje Spaans, stenen ketsen en vliegeren. Tussen door staan overzichtjes van beroemde wetenschapsters, winnaressen van Olympische medailles, vrouwelijke wereldleiders, vroege ontdekkingsreizigsters en vrouwelijke spionnen. Plus nog wat mondiale kledingadviezen: sari omwikkelen, bandana omknopen en Japans T-shirts vouwen. Aan het eind wordt, net als in Het Jongensboek literatuur aanbevolen voor stoere en slimme meisjes, onder meer Mathilda van Roald Dahl, Pippi Langkous, Mary Poppins en de De Vijf-boeken van Enid Blyton.

Ik stelde mij verrukt voor hoe een scala van schrijvende oma's en moeders met dochters - van Marjan Berk tot en met Marita Matthijsen – opgewekt in de pen zouden klimmen om dit vrolijkmakende boek warm aan iedereen te bevelen. Ik zelf was al bijna in een roes naar de winkel gesneld om exemplaren te kopen voor drie van mijn vriendinnen die moeder van een dochter zijn (6 exemplaren dus) - als ik niet op een kritisch artikel was gestuit in The Guardian. In 'In Search of Lost Time' analyseert Jenny Turner de opleving van wat zij de 'memory-industry' noemt. Middenklasse nostalgie floreert volop: behalve de handboeken voor jongens- en meisjes die elkaar nu in hoog tempo opvolgen, heeft Penguin onlangs een serie retroboeken uitgebracht, handboeken met leef-, eet-, en designtips voor mensen die zich nog kunnen herinneren dat 'MySpace een boom in je achtertuin was' en 'Noah, Isaac and Joshua karakters uit de Bijbel in plaats van kinderen uit je klas'.

Zowel het Jongens- als het Meisjesboek zijn technologie-vijandig: ze verlangen terug naar de tijd 'zonder MSN, mobiele telefoon en games'. Pre-technologie verheerlijkende retroboeken gedijen daarmee bij uitstek in een cultuur waarin steeds angst gezaaid wordt rondom de opgroeiende jeugd die de hele dag wordt bloot zou zijn gesteld aan Internet en andere gevaren als seks en drugs. Sterker nog, deze boeken voeden de angstcultuur.

Turner heeft een punt. The Daring Book for Girls is avontuurlijk, maar ook technologie en seksloos. In het hoofdstuk 'Boys' krijgen meisjes bijvoorbeeld een keuzepakket aangereikt wat de mogelijkheden zijn in relatie tot het andere geslacht. Ten eerste: negeren tot je 19, 21 of 25 bent. Ten tweede: vriendschap. Daar zijn jongens perfect voor! Ten derde, 'volgens sommigen': romantiek, maar het is niet gek als je het niet ziet zitten, want de meesten moeten er niet aan denken. En denk eraan: 'Als een jongen je niet leuk vindt zoals je bent, dan is hij het probleem, niet jij.' De boeken vertellen hoe je kinderen moeten leven en het is een armoedige visie, concludeert Turner, die in feite 'zeer 21^ste-eeuws' is en waarin waarden als behulpzaamheid ontbreken. Volgens Turner vertegenwoordigt de nostalgie-industrie wat David Foster Wallace de 'sub-40 horror' noemde: 'het vooruitzicht te sterven en van niemand gehouden te hebben behalve jezelf.'

De marketing is overigens minder technologie-vijandig. Op YouTube staat een geestig reclamefilmpje voor The Daring Book for Girls. Het eind van het filmpje is veelzeggend: vader en moeder liggen naast elkaar te slapen in het echtelijke bed, met ieder hun eigen handboek bij de hand. Moeder leeft even in een fantasiewereld waarin moeders en dochters als beste vriendinnen dag in dag uit met elkaar in een kano peddelen en samen aan boomtakken slingeren. Ze sluit letterlijk haar ogen voor die 'onveilige' wereld van nu en droomt, net als papa, van een constructie die 'vroeger' heet, toen alles beter was, toen ouders en kinderen nog de hele dag naar elkaar glimlachten, en niet aan seks en Internet deden.